छोराकै शव नआउँदै शोकमा डुबेकी आमाले मृत्युवरण गरिन्

होम कार्की

साउदी अरबमा मृत्यु भएका मोरङ बेलबारीका रमेश गिरीको मुख २२ महिनापछि मात्र परिवारले देख्न पायो । वैदेशिक रोजगारीमा गएका कामदारहरूको विदेशमा मृत्यु भएपछि परिवारले कतिसम्म कष्ट सहनुपर्छ भन्ने यो एउटा दुखद उदाहरण हो । छोराकै शव नआउँदै शोकमा डुबेकी आमाले मृत्युवरण गरिन् । उनको शव स्वदेश ल्याउन परिवारले प्रमुख दल माओवादी, एमालेका प्रभावशाली नेताको दैलो चहानर्र्‍यो । श्रमिकका हकहितको वकालत गर्ने टे्रड युनियनकर्मी, परराष्ट्रमन्त्रालय हुँदै प्रधानमन्त्री तहसम्म पुग्दा पनि सुनुवाइ भएन । केही समयअघि स्याङजाका कृष्णलाल शर्माको १८ महिनापछि शव आइपुग्को थियो । ९ महिनाभन्दा अघि मृत्यु भएका आधा दर्जन नेपाली कामदार शम्भुलाल श्रेष्ठ, हर्कबहादुर मगर, दुतबहादुर बुढा, हर्कबहादुर बिक र गंगा थापालगायतका शव साउदीकै विभिन्न अस्पतालहरूमा अझै पनि अलपत्र छन् । ती शव स्पोन्सर पत्ता नलागेर, स्वदेश ल्याउन परिवारले खर्च बेहोर्न नसकेर र कम्पनी मालिकले जिम्मा नलिएर अलपत्र परेको हो ।

साउदी नियमानुसार कामदारको शव बढीमा दुई महिनासम्ममा स्वदेश पठाइसक्नुपर्छ । अस्पतालले दैनिक रूपमा सेवा शुल्क लिनुका साथै त्यहाँको सरकारी नियमानुसार जरिवानासमेत तिनुपर्छ । लामोसमय भएमा साउदी सरकारले त्यहीँ नै गाडिदिन्छ । शव ल्याउन ढिलाइ हुने कारणमध्ये कामदार गैरकानुनी हुनु, दूतावास बालियो र आर्थिक रूपमा सक्षम नहुनु र म्यानपावर कम्पनी जबाफदेही नहुनु प्रमुख हुन् । 'हामी त रमेश गिरीको मुद्दामा सफल भयौं,' दूतावासका प्रथम सचिव खड्गप्रसाद दाहाल भन्छन्- 'उसको स्पोन्सर -साउदी आउन अनुमति दिने व्यक्ति) पहिचान गर्न सक्यौं । पैसा तिरेर हुने काम भयो तर स्पोन्सर पत्ता नलागेको र नलाग्ने धेरै कामदार यहाँ छन् ।'

साउदीमा स्पोन्सरले अनुमति नदिएसम्म कुनै पनि हालतमा स्वदेश फिर्न पाइँदैन । त्यो मरेको मान्छेलाई पनि लागू हुन्छ । स्पोन्सर पत्ता नलागेको अवस्थामा शव साउदीमै बस्छ । रमेश गिरीको शव आफन्तले बुझ्दै गर्दा ड्राइभर काममा साउदी उड्न लागेका दोलखा बुलुुङका कृष्णबहादुर श्रेष्ठ भन्दै थिए- 'म्यानपावर कम्पनीले जहाज चढ्नेबित्तिकै यो श्रम स्वीकृतिको कागज च्यातिदिनु भनेको छ । उसले दिएको नम्बरमा फोन गरेपछि अर्को कम्पनी लिन आउँछ रे'

मृतक गिरी बलबहादुर तामाङको स्काइ ओभरसिजमार्फत साउदी पुगेका रहेछन् । उनले काम गर्ने कम्पनीमा तामाङसँग सम्झौता गरेअनुसार तलब र सुविधा नपाएपछि भागेर दोस्रो कम्पनीमा काम गर्ने क्रममा दुर्घटनामा परेर यो अवस्था भोग्नुपर्‍यो । त्यस्तै श्रेष्ठले पनि यहाँ सम्झौता गरेबमोजिम तलब र सुविधा नपाए भाग्नुको विकल्प छैन । 'म्यानपावरसँग सम्झौता गरेअनुुसार काम, तलब र अन्य सेवासुविधा नपाएपछि साउदी आएकै दिनदेखि कामदार भाग्छन्, दाहालको भनाइ छ- 'यस्ता करिब ७० हजार कामदार उच्च जोखिममा छन् ।'

उनीहरूको असामयिक निधन भएमा रमेश गिरीकै हालत हुन्छ । भागेका कामदारको जिम्मेवारी, दायित्व, स्पोन्सर/ कम्पनीले लिँदैन, त्यस्ताको परिचयपत्र, बिमा बन्दैन । सरकारी अस्पतालमा औषधि उपचारबाट वञ्चित हुनुपर्छ । मृत्यु भए आवश्यक खर्च पीडित परिवारको काँधमा आइपर्छ । आर्थिक अभावका कारण विकल्प नभएपछि कुनै परिवारले साउदीमै शव गाडिदिन दूतावासलाई अनुरोध पनि गर्छन् । सरकारले कामदारका परिवारको यो पीडा बुझ्न सकेको छैन ।

पीडित परिवारले मृतकको शव ल्याउन पहल गरिदिन परराष्ट्र मन्त्रालयलाई मात्रै दबाब दिने गरेको छ । वैदेशिक रोजगारीमा गएका कामदार नफर्केसम्म पठाउने म्यानपावर कम्पनीको जिम्मेवारी कानुनले नै स्पष्ट पारेको छ । पीडित परिवारले सम्बन्धित म्यानपावर कम्पनीलाई दबाब दिनुपर्छ । वैदेशिक रोजगार विभागले पनि शव नझिकाएसम्म त्यस्ता म्यानपावरलाई श्रमस्वीकृति दिने कार्य रोक्न सक्नुपर्छ ।

अर्कोतर्फ श्रमस्वीकृतिमा सावधानी नअपनाइएको, नक्कली मागपत्रका आधारमा श्रमस्वीकृतिमा आएका कामदारहरू भाग्ने प्रवृत्तिलाई रोक्न सक्नुपर्छ । त्यसका लागि दूतवास र वैदेशिक रोजगार विभागबीच समन्वय हुनु जरुरी छ । अहिले दूतावासले मात्रै मागपत्रमा प्रमाणीकरण गरेकालाई आधार मानेर श्रमस्वीकृति हुनुपर्छ भन्ने दूतावासको माग छ । यसले ठगी कार्य नियन्त्रण गर्न सकिन्छ । कुन कामदार कहाँ कार्यरत छ भन्ने जानकारी हुन्छ । कामदार भागेर केही भइहाले उसको स्पोन्सर पत्ता लाग्ने र आवश्यक खर्च बेहोरेर समयमै शव स्वदेश पठाउन सकिन्छ । होइन भने दूतावासकै शब्दमा रमेशको शवलाई त ढिलै भए पनि पठायौं, यस्ता हजारौं रमेशहरू छन्, उनीहरूको हालत जनावर सरह हुन सक्छ ।

hom.reporter@gmail.com.

Posted on : June 23, 2010, 4:00 am

Source :ekantipur

• First
• 2
• 3
• 4
• 5
• ...
• LAST